Joomla Sport Template

Ако во минатото Светското првенство во формула еден често се сметало за натпреварување на “бесните и недораснати” момци наспроти плејбоите во потрага по нова потврда за својата машкост, деведесеттите се дефинитивниот крај на таа недокажана теорија. Спортот стана најголемиот свестки бизнис благодарение на развојот на телекомуникациите и парите што се обезбедуваат од телевизиските права.

Формула еден на двапати (1994-та и 1998-та) во директен дуел го победи во гледаност фудбалскиот Мондијал, забележувајќи прогресивен раст на гледаноста секоја година. Времето кога од трките се паметеа само шампионите и трагично загинатите стана историја. Безбедноста се постави на највисоко можно ниво, а возачите се приклонија кон сфаќањето дека мораат да бидат и физички подготвени како олимписки атлети. Но, бизнисот секогаш носи со себе нови ризици и предизвици. Трката за титулата одвреме - навреме паѓаше во сенка на трката за пари.

Сезоната во 1990-та беше обележана со појавата на новиот голем талент, Жан Алези. Неговото дебитирање со освојување на бодови во првиот настап (ГН Франција 89-та) беше мало чудо. Кога на стартот од новата сезона во Феникс (ГН САД) се впушти во трка со Сена за првата позиција, возејќи го неконкурентниот - но, инспиративен болид на Тајрел (промовирајќи го дизајнот “рибја уста” на носот од возилото), чудото го доби епитетот светско. Сепак, во 90-та и 91-та никој не можеше да им се спротивстави на Сена и Мекларен Хонда. Бразилецот стана првиот возач што за една година верност кон тимот беше платен со повеќе од 25 милиони долари. Дека неговата умешност вредеше за секој платен цент се покажа во текот на двете шампионски сезони, кога конкурентите цела сезона имаа можност да ја чувствуваат горчината на поразите.

Алези стана ѕвезда на преодниот рок пред 91-та, додека Шумахер го доби истиот атрибут кон средината на сезоната, откако во Спа дебитираше за Џордан и го освои седмото место на квалификациите, по што веднаш беше ангажиран во Бенетон наместо Роберто Морено. Французинот, пак, го стави својот потпис на три договори. Беше возач на Тајрел, Рено го натера Френк Вилијамс да го плати обесштетувањето само за да го види како џокеј на својата ергела, но победи желбата на неискусниот Алези да вози за Ферари, бидејќи буџетот на Италијанците му дозволи да ја мултиплицира својата цена. Чинот можеше да се протолкува и како француско сојузништво (со Прост), во намерата да му се попречи патот на Сена. Сепак, болидите на италијанскиот тим беа инфериорни, Прост на цел глас ги искажуваше своите критики - па пред крајот на сезоната 91-та, доживеа да добие и отказ. Шумахер, пак, се наметна во Бенетон, принудувајќи ги шефовите да му дадат статус на прв возач, со што на Пике му го отвори патот за заминување во пензија. Дека во бизнисот не треба потпирање врз емоциите се покажа набрзо - Вилијамс Рено наместо со Алези, ја создаде добитната комбинација со Менсел. Британецот наплати за сите години на чекање со рекордни девет победи во 92-та и 14 пол-позиции.

Француските врски сепак претежнаа Менсел да не добие продолжување на договорот (му беа понудени шест милиони долари откако ја освои титулата, иако цената требаше да му порасне бидејќи дотогаш возеше за осум милиони). Прост на голема врата се врати во ф-1 во 93-та и со надмоќниот болид на Вилијамс Рено стигна до четвртата круна. Симпатизерите на Сена, сепак ја паметат таа година по сензационалната победа на нивниот фаворит во Донингтон (ГН на Европа). При променливи временски услови Бразилецот го совлада “професорот” за цел круг. Прост на крајот од сезоната го објави своето повлекување, а Френк Вилијамс го исполни дамнешниот сон за ангажирање на Сена.

Но, наместо очекуваната доминација и соборување на оние рекорди кои сеуште не беа станале сопственост на Бразилецот, се случи неочекуваното. Челниците на ФИА ја забранија активната амортизација и наредија отстранување на електрониката во служба на возачките дејства, со цел да ја вратат улогата на пилотот како активен и пресуден елемент на успехот. Сена беше најжестокиот критичар напоменувајќи дека на тој начин се намалува безбедноста. Неговите предвидувања се овистинија во најнепосакуваната форма - го докажа тоа на самиот себе. Таа 94-та е најцрната година во последната декада на Светското првенство, носејќи ги Сена и Раценбергер во фатални инциденти. Шампионатот остана без својата елита (на патеката немаше ниту еден возач со титула), а тоа на најдобар начин го искористи Михаел Шумахер. Техничката комисија подоцна во неговиот болид го откри илегалниот компјутерски софтвер наменет за совршен старт, но не успеа да докаже дека истиот бил користен. На душа на Германецот во 94-та беа ставени и гревовите за изигрување на правилата на трките во Британија (претекнување за време на загревачкиот круг) и во Белгија (неправилни димензии на подот од возилото), за да на последната трка во Аделаида ја освои титулата во инцидент со единствениот противкандидат, Дејмон Хил, кој заостануваше еден бод во поредокот, а имаше водство во трката. Доминацијата на Рено продолжи откако во бенетоновиот болид на Шумахер, наместо фордовиот мотор дојде францускиот агрегат. Хил во ниту еден момент не успеа да ги загрози шансите за титулата на новиот великодостоинственик, па се помири со позицијата зад него.

Бизнисот подразбира и извоз и увоз. Откако Менсел ја потврди величината на освоената титула Светски првак во Индикар серијата, со доаќањето на Вилнев во 96-та во Вилијамс, се отвори можноста за докажување на победниците од американскиот пандан во најелитното автомобилистичко натпреварување. Вилнев дебитираше со пол - позиција, што го направи четврти возач во историјата со такво постигнување. Впрочем, свесен дека ќе биде споредуван со славниот татко, Жак во подготвителниот период мина повеќе километри во тестови отколку во текот на цела активна сезона. Преминот на Шумахер во неконкурентниот тим на Ферари ги остави синовите на славните татковци, Вилнев и Хил, сами во трката по тронот. Британецот ја искористи предноста на познатиот терен, станувајќи прв пример за “второ колено светски шампион”, но не доби можност да го брани трофејот поради сфаќањето на газдата Френк да не се плаќаат екстра пари за шампионите, кога и другите можат да ја завршат истата работа. Вилнев, наспроти тоа сепак немаше лесна задача во 97-та. Шумахер докажа дека не отишол во Ферари само поради парите, па одлучуваше последната трка во Херез, за Големата награда на Европа. Повторно инцидент предизвикан од Шумахер, но Канаѓанецот успеа да стигне до целта и да ја освои титулата. За казна, на Германецот му беа одземени бодовите и тој беше избришан од втората позиција во генералниот пласман.

Крајот на деценијата донесе и зголемување на трансферите и меѓу конструкторите. Потенцираното сфаќање на аеродинамиката како пресуден фактор за успехот донесе премини на инженерите од еден во друг тим за баснословни суми, како и огромни вложувања во инфраструктурата на екипите - градење воздушни тунели. Адријан Њуви се смета за творец на непобедливиот Вилијамс, па по неговиот премин во Мекларен, се очекуваше преземање на штафетната палка ја презедоа токму Хакинен и Култхард. Потпомогнати од Мерцедес, возачите на Мекларен, тие ја имаа контролата на резултатите во свои раце. Шумахер успеа да дојде до шанса која нудеше можност да им ги побрка сметките, но експлозијата на пневматикот на последната трка во Сузука го спречи во тоа, па Хакинен стана 26-то име на вечната шампионска листа.

Оваа деценија ја внесе формула еден и во судниците. Проширувањето на бизнисот со телевизиските права беше причина да се смени Законот за информирање, вметнувајќи клаузула што ја гарантира ексклузивноста на оние што ги откупиле ТВ правата. Италијанците обвинија шестмина за инцидентите во Имола 94-та, а судењето доведе до нивно ослободување од одговорноста. Парници се водеа и околу “сопственоста на возачите” (Алези, Физикела, Ралф Шумахер, Диниз) и дизајнерите (Барнард, Њуви). Се случи и водење на најскапите адвокати по трките (Ферари во Бразил 98-та) кога требаше да се издејствува забрана за новитетите на конкурентите (системот на сопирачки во Мекларен) преку комесарите на натпреварот, иако стручното одобрување од техничкиот делегат на ФИА претходно било дадено.

Конкуренцијата е секогаш подобра отколку монополот, вели економската теорија, а преживуваат само најдобрите. Во последната десетлетка на двапати дојде до монопол кај производителите на гуми. Откако во осумдесетите се повлече Мишелин, по 91-та од шампионатот си замина и Пирели. Гудјиар беше единствен снабдувач до 97-та кога се појави Бриџстоун со огромни вложувања во развојните програми. Американците во тој момент беа сконцетрирани на правење гуми кои ќе бидат посигурни и побезбедни. Затоа “војната” ја дочекаа неспремни за големи дуели, а откога Јапонците станаа партнери и во големите екипи, централата во Акрон стана “кивна” на ФИА за честата промена на правилата во нивниот сектор и се определи за повлекување. Сепак, конкуренцијата доведува до тоа поснаодливиот да го истурка соперникот од бизнисот. Кон крајот на осумдесеттите и почетокот на деведесеттите во Светското првенство учествуваа и повеќе од 30 возачи, кои настојуваа барем да изборат место за старт, бидејќи имаше и претквалификации како прв филтер, како и квалификации по кои најдобрите 26 остануваа на патеката. Со зголемувањето на трошоците на инвестиционен план (во новите технологии), повеќето од нив Осела, Ларус, АГС, Пацифик, Еуробрун, Закспид, Симтек, Форти), едноставно беа принудени на повлекување. За да се задржат оние кои би помислиле дека со откажување би ги решиле проблемите, беше востановен Аранжманот Конкорд, со кој тимовите се обврзаа на учество во најмалку пет сезони, депонирајќи притоа гаранција од 25 милиони долари, за да му дадат тежина на својот потпис. За возврат добија поголем дел од колачот со добивката од ТВ правата. Но, наспроти овој случај, иднината навестува пожестока конкуренција меѓу тимовите. Во 97-та како сопственици на тимови во шампионатот се вратија прекалените асови Стјуарт и Прост. Од сезоната 99-та стартува новата екипа БАР (Бритисх америцан рацинг), а за новиот милениум е најавено формирање на сопствени екипи од страна на Хонда и Тојота, како и враќање на БМВ во најбрзиот карван на светот. Бизнисот се проширува, а и интригите се уште тука за одржување на атмосферата. Лично посакувам тој тренд да го следи и задоволството на вљубениците во овој спорт.

1990

Возачи

1. А. Сена 78

2. А. Прост 71 (73)

3. Н. Пике 43 (44)

Конструктори

1. Мекларен 121

2. Ферари 110

3. Бенетон 71

1991

Возачи

1. А. Сена 96

2. Н. Менсел 72

3. Р. Патрезе 53

Конструктори

1. Мекларен 139

2. Вилијамс 125

3. Ферари 55,5

1992

Возачи

1. Н. Менсел 108

2. Р. Патрезе 56

3. М. Шумахер 53

Конструктори

1. Вилијамс 164

2. Мекларен 99

3. Бенетон 91

1993

Возачи

1. А. Прост 99

2. А. Сена 73

3. Д. Хил 69

Конструктори

1. Вилијамс 168

2. Мекларен 84

3. Бенетон 74

1994

Возачи

1. М. Шумахер 92

2. Д. Хил 91

3. Г. Бергер 41

Конструктори

1. Вилијамс 118

2. Бенетон 103

3. Ферари 71

1995

Возачи

1. М. Шумахер 102

2. Д. Хил 69

3. Д. Култхард 49

Конструктори

1. Бенетон 137

2. Вилијамс 112

3. Ферари 73

1996

Возачи

1. Д. Хил 97

2. Жк. Вилнев 78

3. М. Шумахер 59

Конструктори

1. Вилијамс 175

2. Ферари 70

3. Бенетон 68

1997

Возачи

1. Жк. Вилнев 81

2. Х.Х. Френцен 42

3. Ж. Алези 36

Конструктори

1. Вилијамс 123

2. Ферари 102

3. Бенетон 63

3. Мекларен 63

1998

Возачи

1. М. Хакинен 100

2. М. Шумахер 86

3. Д. Култхард 56

Конструктори

1. Мекларен 156

2. Ферари 133

3. Вилијамс 38

1999

Возачи

1. М. Хакинен 76

2. Е. Ирвајн 74

3. Х. Х. Френцен 55

Конструктори

1. Ферари 128

2. Мекларен 124

3. Џордан 61